Crashen om een punt te maken
Het is 15 januari 1932 als het vliegtuig van René crasht. Hij is voor een proefvlucht vertrokken vanaf vliegveld Soesterberg met een Fokker D.XVI (D.16). Ver komt hij echter niet. Al boven de bossen van Soesterberg komt het toestel weer naar beneden door een vleugelbreuk. Ter hoogte van de Schoolweg (tegenwoordig de Sterrenbergweg) en de Amersfoortsestraat slaat de Fokker tegen de grond.
Eerste luitenant-vlieger R.W.C.G.A. Wittert van Hoogland
Jonkheer mr. Reyndert Willem Carel Godard Adriaan (‘René’) Wittert van Hoogland is in 1932 werkzaam als Tweede Luitenant-vlieger. Hij had in 1929 zijn militair brevet verkregen. Hetzelfde jaar als dat de jagers Fokker D.16 werden geleverd op Soesterberg – formidabele jagers waar verschillende vliegers als snel mee de lucht in gingen. Ook René.
Flutter
Wat hij, en verschillende andere vliegers, al snel constateerden, was dat deze toestellen tijdens het vliegen van een looping naar links trokken. Ook hadden de vleugels last van trillingen bij bepaalde snelheden, de zogenoemde flutter.
De Fokker-fabriek ontkende de problemen, ondanks het herhaaldelijk aankaarten. René kreeg daarom de taak om een proef te doen waarmee hij duidelijk bewijs kon aanleveren voor de constructiefout. Op 15 januari 1932 is het zover. De proef gaat van start. Terwijl zijn collega’s vol interesse meekijken, zet René vanaf grote hoogte een steile duik in.
Zodra het toestel de kritische snelheid bereikt, treedt de flutter op. Precies zoals René wil. Echter, de flutter is een stuk sterker dan hij verwacht en het toestel wordt in rap tempo onbestuurbaar. Enkele tellen later is het Fokker-vliegtuig, met het registratienummer 276, veranderd in een wrak.
Laatste uur geslagen?
De meeste collega’s denken dat het laatste uur van René geslagen heeft, maar niets is minder waar. Met een bloedneus en een lichte hersenschudding komt hij levend en wel het wrak uit klimmen. Mét voldoende bewijs. Fokker moet over de brug komen, de D.VXI wordt aangepast.
Fokker
De Koninklijke Nederlandse vliegtuigenfabriek Fokker was in de vorige eeuw één van de grootste en belangrijkste vliegtuigbouwbedrijven in de wereld. Met name in de eerste helft van de 20e eeuw. Aan het hoofd stond de Nederlandse Anthony Fokker. In 1919 opende hij zijn fabriek in Amsterdam-Noord, nadat hij zijn Duitse fabrieken moest sluiten.
De fabriek in Amsterdam-Noord kreeg de naam ‘Nederlandsche Vliegtuigfabriek’. Anthony vermeed in eerst instantie de naam Fokker vanwege de negatieve connotatie voor exportklanten: zijn vliegtuigen waren tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) massaal ingezet door het Duitse leger. In 1925 werd de naam Fokker toch weer ingevoerd. De vestiging in Amerika kreeg de naam Fokker Aircraft Corporation.
Vliegbasis Soesterberg
In 1932 was vliegveld Soesterberg het kloppende hart van de Nederlandse militaire luchtvaart. Sinds 1 juli 1913 stegen er Nederlandse vliegtuigen op nadat hier de Luchtvaartafdeling was opgericht. Onder andere vele Fokker-vliegtuigen waren hier operationeel. Ook werden de vliegers hier opgeleid.
Vliegveld Soesterberg kwam tijdens de oorlogsjaren (1940 -1945) in Duitse handen, met verschillende geallieerde bombardementen tot gevolg. Na de oorlog wordt het veld opnieuw in gebruik genomen door de Nederlandse luchtmacht en omgedoopt tot Vliegbasis Soesterberg (1953). In NAVO-verband wordt hier lang samengewerkt met de Amerikanen (1954-1994), tot de vliegbasis sluit in 2008 – er komt op dat moment ruimte voor het Nationaal Militair Museum en Park Vliegbasis Soesterberg.
Met eigen ogen
Vind jij het verhaal van René ook zo bijzonder? In het Nationaal Militair Museum lees én beluister je nog veel meer persoonlijke verhalen over militairen en hun moed.
Tip: je kunt in het museum twee Fokker-jachtvliegtuigen van dichtbij bekijken. Op de begane grond staat de Fokker D.VII (D.7) uit de Eerste Wereldoorlog (een voorganger van de D.16). In themazaal ‘oorlogen’ vind je een Fokker D.21 (replica) uit de Tweede Wereldoorlog.
Algemene bronnen:
- Redactie fokker-history.com, ‘Anthony Fokker en zijn fabrieken over de hele wereld’, op fokker-history.com (geraadpleegd op 16 december 2025).
- Dik Top, ‘Wittert van Hoogland, René en Oscar. De broers René en Oscar Wittert Van Hoogland’ op hvsoest.nl (geraadpleegd op 17 december 2025).
