Zij dienden met kracht
Inspirerende vrouwen van de Nederlandse krijgsmacht
Jaarlijks staat 8 maart in het teken van vrouwen. Op Internationale Vrouwendag creëren we meer bewustzijn voor vrouwenrechten en de strijd voor gendergelijkheid. Een goed moment om de verhalen over inspirerende vrouwen die gediend hebben binnen de Nederlandse krijgsmacht te delen!
Soldaat van Prins Maurits (17e eeuw)
Trijntje Symons
Trijntje Symons (1590-1625) is de dochter van de Nijmeegse beroepsmilitair Symon Poort. Zodra ze eropuit trekt besluit ze, zonder haar vader op de hoogte te stellen, zijn naam over te nemen en zich te kleden als man. Trijntje, onder de naam Symon, gaat spoedig aan het werk als steenhouwer. Ze was hier zo goed in dat ze zelfs werd gevraagd bij te dragen aan de nieuwe stadspoort van Deventer.
Na haar werk in Deventer vertrekt ze naar Rees (Duitsland), waar ze als soldaat dient in het leger van prins Maurits. Na de verovering van Rees in 1610 wordt ze betrokken bij de aanleg van nieuwe vestingwerken. Ook bouwt ze mee aan een protestantse kerk (1624). Deze werd in de katholieke stad specifiek gebouwd voor de in de stad gelegerde soldaten. Zowel de vestingwerken als het kerkje zijn vandaag de dag nog te zien in Rees.
Pas na haar dood, in 1625, komt haar geheim aan het licht. Haar vader ontdekt het. In haar dienstjaren ontving hij telkens brieven van zijn zoon. Opmerkelijk vond hij dat, want hij had enkel een dochter. Toen hij van haar commandant bericht van overlijden kreeg, begreep hij wat er aan de hand was. Voordat hij ter plaatse was en iemand kon inlichten, was Trijntje al begraven. Zij is als soldaat begraven in de Nieuwe Kerk in Rees, in aanwezigheid van de gehele magistraat en militaire hoogwaardigheidsbekleders.
Tip: Wil jij zien waar Trijntje destijds in rondliep als soldaat? Bekijk het Piekenier harnas in de tentoonstelling!
Maria van Antwerpen
Grenadier in het Staatse leger (18e eeuw)
Na haar ontslag als dienstmeid nam Maria van Antwerpen (1719-1781) in 1746 dienst in het Staatse Leger. Vermomd als man met de schuilnaam Jan van Ant wordt ze ingezet in Breda als grenadier (een soldaat die gespecialiseerd is in het werpen van handgranaten). Na bijna zes jaar wordt ze ontdekt als vrouw in het leger – nieuws dat in de hele Republiek veel stof deed opwaaien. Helemaal toen bleek dat deze ‘Jan van Ant’ getrouwd was met een vrouw. Haar veroordeling en verbanning uit Breda weerhielden haar niet om het niet nóg een keer te doen. In 1762 besloot ze opnieuw zichzelf te vermommen als man. Dit keer was zij Machiel van Handwerpen die tot twee keer toe voor korte tijd dienst nam als soldaat. Ook trouwde ze weer met een vrouw.
Tip: Kom meer te weten over Maria van Antwerpen in het museum! In de zaal vol persoonlijke verhalen van veteranen en militairen vind je óók het verhaal van Maria terug.
Marketenster bij de garderegimenten Grenadiers en Jagers (19e eeuw)
Anna Christina van Eeuwijk
In oktober 1964 werd de laatste marketenster Anna Christina van Eeuwijk (1868-1964) onder grote belangstelling van militaire zijde begraven. Anna was in haar marketensterjaren verdienstelijk geweest aan de toen nog van elkaar geschieden regimenten Grenadiers en Jagers.
Marketentsters waren vrouwen die in de negentiende eeuw troepen voorzagen van eet- en drinkwaar. Daarbij hadden de dagelijkse werkzaamheden vaak overlap met het werkveld van de wasvrouwen. Naast het wassen en repareren van textiel en kleding, verzorgden zij ook zieken en gewonden en droegen zij bagage. Kenmerkend voor marketentsters waren de onmisbare tonnetjes sterke drank die zij altijd bij zich hadden.
Marketentsters vergezelden de troepen niet alleen bij oefeningen en marsen, maar reisden mee door geheel Europa. Ze genoten van veel respect, want hoewel zij niet als soldaten dienden, doorstonden zij wel dezelfde barre omstandigheden. Er zijn verschillende marketentsters geweest die een Sint-Helenamedaille hebben ontvangen voor hun bijdrage aan oorlogsinspanningen – een medaille aan de in 1857 nog levende veteranen die tijdens de Franse revolutionaire en Napoleontische oorlogen tussen 1792 en 1815 dienst hadden gediend.
Tot aan het einde van de negentiende eeuw dienden de marketentsters de Nederlandse krijgsmacht. Daarna kreeg het leger een min of meer permanente status. Militairen worden voortaan gelegerd op kazernes, met alle benodigde voorzieningen aanwezig. Hoewel marketentsters steeds meer overbodig werden, blijft Anna tot in de Eerste Wereldoorlog van betekenis voor het welzijn van de soldaten.
De belangrijke rol die Anna heeft vervuld is af te leiden uit een krantenartikel uit 1964, waarin zij groots wordt bedankt voor haar verleende diensten. Bij haar begrafenis is een behoorlijke deputatie van de garderegimenten Grenadiers en Jagers aanwezig, de vervangend garnizoenscommandant en de Koninklijke Militaire Kapel.
Tip: in het museum kun je op verschillende plekken de verhalen van marketentsters terugvinden. Zo is het schilderij van de Slag bij Waterloo te zien in onze Schatkamer. Ook kun je een kenmerkend dranktonnetje vinden in het Arsenaal.
Manja Blok
F-16 piloot bij de Nederlandse Luchtmacht (20e eeuw)
Ze is 23 lentes jong als ze bij Defensie binnenstapt. Manja Blok had zich opgegeven voor helikopterpiloot toen ze haar opleiding begon, maar wordt de eerste vrouwelijke operationele F-16 piloot ter wereld. De Amsterdamse wordt in Leeuwarden opgeleid tot F-16 piloot bij het 322 squadron. Twee jaar na haar opleiding, in 1993, gaat ze op haar eerste missie. De reis gaat naar Bosnië-Herzegovina.
Bosnië en Herzegovina roept op 1 maart 1992 de onafhankelijkheid uit, nadat Slovenië, Kroatië en Macedonië zich eerder al hebben afgescheiden van het uit elkaar vallende Joegoslavië. Omdat de toenmalige machthebbers dat weigerden te accepteren, volgden er diverse oorlogen. De Verenigde Naties grijpen daarom in. Er worden verschillende ‘safe areas’ opgezet – gebieden waar onder andere Nederlandse militairen naar worden uitgezonden om de vrede te bewaken. De meest bekende ‘safe area’ is Srebrenica.
Tijdens haar eerste missie was het 322 squadron geen actief component in de oorlog, maar alleen aanwezig voor de zogenoemde ‘peace enforcing’. Twee jaar later, in 1995, is dit wel anders. Op 11 juli valt het Bosnisch-Servische leger Srebrenica binnen en pleegt genocide op meer dan 8000 mannen en jongens. Het wordt gezien als de ergste oorlogsmisdaad in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.
Wanneer Manja toestemming krijgt het eerder gesloten luchtruim boven Bosnië binnen te vliegen, bedenkt ze zich geen seconde. Boven Srebrenica legt ze direct contact met de commando’s die aangeven dat ze onder vuur liggen. Ze vragen of er bommen op de toegangsweg gegooid kunnen worden, om op die manier de Servische tanks te stoppen. Voor het eerst in haar carrière hoort ze de woorden ‘You are Cleared Hot’ – toestemming voor het afwerpen van bommen.
In haar F-16 duikt ze op haar doel af en drukt op de knop. Direct daarna schiet ze weer omhoog, weg van het geweld. Ze ziet niet waar de bommen terechtkomen, maar ze moet zichzelf weer in veiligheid brengen. Ze vliegt met haar maatje terug naar de basis in Italië waar ze diezelfde avond het slechte nieuws ontvangt dat ondanks haar inzet Srebrenica tóch is ingenomen.
Met haar optreden maakte Manja deel uit van de eerste gevechtsactie van een Nederlands vliegtuig sinds de Tweede Wereldoorlog. Ook maakte deze missie haar de eerste vrouwelijke operationele jachtvlieger ter wereld.
Tip: Een F-16 van dichtbij te bekijken? Dat kan! Je kunt deze vinden in het Arsenaal. De F-16 die Nationaal Militair Museum in haar collectie heeft, is ingezet tijdens het conflict in voormalig Joegoslavië in 1999 voor de operaties boven Kosovo en Servië.
Annelore Roelofs
Commandant van de Koninklijke Marechaussee (21e eeuw)
In 2023 treedt de eerste vrouwelijke commandant van de Koninklijke Marechaussee aan; Luitenant-Generaal Annelore Roelofs. Ze wil zich niet alleen inzetten voor een veiliger Nederland. Over haar bijzondere primeur zei zij in een interview het volgende: “Er moeten kansen voor alle mensen zijn. Diversiteit is juist een kracht en gaat natuurlijk over veel meer dan alleen de arbeidsdeelname van vrouwen: het gaat ook over verschillende culturele achtergronden en competenties.” – KMarMagazine 08 (12-09-2023)
In haar functie voert Annelore het bevel over de Koninklijke Marechaussee – een gendarmeriekorps dat wordt ingezet voor civiele en militaire taken. Denk aan: grensbewaking, recherchewerk, missies in het buitenland, bewaking, politiebijstand en opleidingen. Momenteel werkt de Koninklijke Marechaussee ook aan het verhogen van de militaire paraatheid: het verdedigen van het Nederlands grondgebied en dat van bondgenoten.
Afgelopen december nam Annelore uit naam van Nederland ook het voorzitterschap van de European Gendarmerie Force (EUROGENDFOR) over van Portugal – één van de vele samenwerkingsverbanden van de Koninklijke Marechaussee. Deze multinationale politie-eenheid met militaire status zet politiecapaciteit in voor crisisbeheeroperaties. Nederland neemt dit jaar als voorzitter het voortouw. Een van de gezamenlijke missies waarbij EUROGENDFOR betrokken is, is operatie ALTHEA in Bosnië en Herzegovina. Met de missie willen zij de veiligheid en stabiliteit op de Westelijke Balkan bevorderen.
Tip: Ontdek het verhaal van de marechaussee in het Nationaal Militair Museum in de presentatie ‘Gezien en Ongezien’.
