Vaandeldragers van de Koninklijke Landmacht

Wat is een vaandel?

Tijdens Veteranendag 2022 krijgen achttien eenheden een cravate aan hun vaandel. Dit is een teken van erkenning voor hun inzet in Afghanistan. Maar wat is het precies?

Een vaandel als baken

Toen er nog volop met zwartkruit werd geschoten, ontstonden er dichte rookwolken op het slagveld. Chaos en desoriëntatie waren voortdurend aan de orde en soldaten raakten hun eenheid kwijt. Een vlag of vaandel bood uitkomst: het stak boven de rookwolk uit en door de kleuren en symbolen vond de soldaat zijn eenheid snel weer terug. Ze markeerden het verzamelpunt, dat was meestal de plek waar de commandant zich bevond.

Een militair legt de eed of belofte af op het vaandel.

Van seinfunctie naar traditievoorwerp

In onze moderne tijd heeft het vaandel de functie als oriëntatiepunt verloren. Een vaandel (of ‘standaard’ voor bereden eenheden) is nu hét ceremoniële voorwerp van een militaire eenheid.

Nederlandse vaandels zijn oranje van kleur en vierkant van vorm. In het midden staat het initiaal van de koning of koningin die het vaandel heeft uitgereikt, bijvoorbeeld de J van Juliana of de B van Beatrix. Op de hoeken en zijkanten is plek voor in totaal zes opschriften. Hier worden de belangrijkste  wapenfeiten van de eenheid vermeld.

Vaandel met cravate uit onze museumcollectie. Het vaandel is door Koningin Juliana uitgereikt aan het Regiment Genietroepen.

Opschriften en cravates

Het vaandel met zijn opschriften symboliseert het roemrijke verleden van de eenheden. Het verbindt de troepen en versterkt de moraal. Maar het is niet alleen iets van vroeger, ze gaan met hun tijd mee. Als een eenheid moedig, beleidvol en dapper optreedt, kan hun inzet op het vaandel worden bijgeschreven. Met speciaal draad wordt de locatie van de inzet in het vaandel geborduurd. Is het vaandel vol? Dan wordt een cravate gebruikt. Dit is een strik waarop de vermelding geborduurd wordt.

De vaandelwacht laat het vaandel 'neigen'. Dit is een respectvolle groet naar de koningin, die op haar beurt naar het vaandel buigt. Bron: NIMH

Koninklijke onderscheiding

Bij belangrijke ceremonies nemen eenheden vaak hun vaandel mee. Ook leggen militairen de eed of belofte af met hun hand op het vaandel. Het toevoegen van een opschrift of cravate is dan ook een uniek en zeer bijzonder moment.

Op Veteranendag 2022 in Den Haag zullen de achttien eenheden door de stad marsen, waarna ze zich op een speciaal platform op de Hofvijver opstellen. Koning Willem-Alexander reikt vervolgens de opschriften en cravates uit.

Paul van Brakel, conservator NMM
"Iets hoog in het vaandel hebben is hier letterlijk van toepassing!" Paul van Brakel, conservator NMM