Fotoalbums uit Indonesië
Het Nationaal Militair Museum beheert een grote fotocollectie. Op dit moment worden fotoalbums uit Indonesië onderzocht en gedigitaliseerd, zodat deze beelden toegankelijk worden voor onderzoek en publiek. Tijdens dit project komt conservator Pieter Eckhardt veel bijzonder materiaal tegen. In de loop van het project zal hij zo nu en dan foto’s delen die hem zijn opgevallen.
Portretfotografie
“In een groot fotoalbum stuitte ik op dit studioportret: een man, vermoedelijk een dorpshoofd, in traditioneel krijgskostuum uit Zuid-Nias. De foto is gemaakt door Christiaan Benjamin Nieuwenhuis, een bekende fotograaf uit de koloniale tijd.” Indonesië was tot het midden van de twintigste eeuw een kolonie van Nederland. De archipel werd toen Nederlands-Indië genoemd. In 1945 riep Soekarno de Republiek Indonesië uit.
Nieuwenhuis arriveerde in 1884 in Nederlands-Indië, op Java. Hij begon muzikant bij het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL), maar vestigde zich later als fotograaf in Padang. “Hij maakte vele (studio)portretten van verschillende bevolkingsgroepen op Sumatra – beelden die vaak hun weg vonden naar toeristen en Europese publicaties.”
Nieuwenhuis was niet alleen werkzaam als portretfotograaf, maar ook oorlogsfotograaf. In januari 1901 nam hij deel aan een militaire expeditie in Atjeh onder leiding van generaal Van Heutsz. Eerder, in 1895, reisde hij in opdracht van het gouvernement naar de Mentawai-eilanden om het leven van de bewoners vast te leggen. “In één van de albums bevindt zich dit intrigerende studioportret van een rokende jongen van de Mentawai-eilanden.”
Expeditie naar Papua
Nieuwenhuis was zeker niet de enige fotograaf die in de koloniale periode actief was in Nederlands-Indië. “Tijdens het digitaliseren kwam ik ook een bijzonder album tegen over een expeditie naar Papua. Het bevat tachtig foto’s die Alexander Wollaston maakte tijdens zijn reis naar een deel van voormalig Nederlands-Nieuw-Guinea in 1910-1911, nu Papua.” Wollaston was arts en ornitholoog en legde niet alleen landschappen vast, maar ook de mensen die hij tegenkwam, hun leefwijze en cultuur. “Deze indringende foto is daar een treffend voorbeeld van.”
Artillerie Constructie Winkel
Pieter komt niet alleen bijzondere portretten tegen. “Tijdens mijn onderzoek kwam ik een heel groot album tegen over de Artillerie Constructie Winkel (ACW) in Surabaya.” Het album is samengesteld rond 1895 door de fotostudio Charls & Van Es & Co. De ACW was een belangrijke militaire werkplaats in Nederlands-Indië. Hier werden wapens, munitie en uitrusting geproduceerd en onderhouden, waaronder ook uitrusting voor paarden en muildieren. “Op deze foto zie je de uitrusting van een beladen geschutmuildier.”
Atjehsch Leger Museum
“Nog zo’n opmerkelijk album is het album over het Atjehsch Leger Museum.” In Banda Aceh op Sumatra (destijds Koeta of Kota Radja genoemd) opende in 1937 een militair museum. Het museum was gewijd aan de Atjeh-oorlog (1873-1904). Deze langdurige koloniale oorlog was een gewelddadige poging van Nederland om Atjeh onder koloniaal gezag te brengen en te houden. “Het museum begon als een kleine verzameling, maar groeide uit tot een flinke tentoonstelling met wapens, foto’s, uniformen en andere voorwerpen uit de oorlog. Het getoonde objecten werden vanuit een koloniaal perspectief getoond.” De plannen voor een nieuw museum kwamen door de Japanse inval in Nederlands-Indië in 1942 nooit van de grond. Na de Japanse inval is de collectie zoekgeraakt. “Op de foto zie je de museumopstelling van een buitgemaakte Atjehse vlag en vaandel.”
Yogyakarta
Het vijfde album dat Pieter graag wil aanhalen is een album uit 1948. “Het toont het dagelijkse leven in de jonge Republiek Indonesië.” De straatbeelden bieden een bijzonder inkijkje in de stad Yogyakarta. De stad fungeerde in deze periode als tijdelijke hoofdstad. “Het zijn levendige beelden, gemaakt in een tijd van grote spanningen”
"De fotocollectie van het NMM is een enorm rijke bron voor onderzoek naar Indonesië." Pieter Eckhardt, conservator
