Pseudo-veteranen
Wanneer heldenverering te ver gaat
Een indrukwekkende decoratiegesp, officiële certificaten, portretfoto’s in uniform – alles wijst op een heldhaftig verleden. Totdat je beter kijkt. In onze collectie schuilt een bedrieger…
Een opmerkelijke verzameling
Onze collectie herbergt bijzondere, ongelofelijke en indrukwekkende verhalen. Soms zijn er verhalen die te mooi lijken om waar te zijn, en héél soms zijn ze dat ook! In ons depot bevindt zich bijvoorbeeld het verhaal van een ‘veteraan’ die zegt te hebben gediend tijdens de Koreaanse Oorlog. We hebben enkele portretfoto’s, een map vol documenten waaronder een certificaat ‘Ambassador for Peace’, en een decoratiegesp met vier batons – waaronder de United Nations Korean Service Medal en de Korean War Service Medal. Indrukwekkend materiaal, maar alleen op het eerste gezicht. Het gaat hier vermoedelijk om een pseudo-veteraan.
Pseudo-veteraan
Op veteranenreünies en herdenkingen duiken ze regelmatig op: mensen die zich uitgeven voor oorlogsveteraan, maar dat helemaal niet zijn. Ze kopen een uniform of veteranentenue in een legerdumpwinkel, verzamelen onderscheidingen op militariabeurzen en sluiten gewoon ergens achteraan bij plechtigheden – met een flinke hoeveelheid frustratie bij veteranen tot gevolg. Veteranen verafschuwen de pseudo-veteranen omdat zij afbreuk doen aan de inzet waarmee zij hun leven hebben gewaagd of gegeven in de strijd.
Onderzoek
Het fenomeen pseudo-veteraan is al decennia-oud: in 1998 ontmaskerde televisiemaker Willibrord Frequin ‘Gekke Willy’ een Limburgse pseudo-veteraan. Ook één van onze conservatoren kwam in aanraking met zo’n pseudo-veteraan bij de verwerving van enkele collectieobjecten. “Voor het onderzoek naar de ‘pseudo veteraan’ is archiefonderzoek verricht en ook contact opgenomen met de Vereniging Oud-Korea Strijders (VOKS). Nergens in de archieven, noch bij de vereniging was een veteraan met deze naam bekend die in Korea had gediend.”
Het verhaal van de pseudo-veteraan over zijn tijd in Korea lijkt dus eigenlijk een beetje nepnieuws… Toch is er een kleine basis voor dit alles: “typerend is dat er in zijn nalatenschap wel foto’s van hem aanwezig waren als matroos eind jaren ‘40, maar dat er geen enkele foto bij zat van zijn periode in Korea.” Waar eindigt in zijn verhaal de realiteit en begint de fantasie? “Het is soms moeilijk om pseudo-veteranen te herkennen. In dit geval was het Korea-verhaal omtrent de man overtuigend, maar onderzoek lijkt een andere kant uit te wijzen.”
Nepnieuws
Pseudo-veteranen zijn goede verhalenvertellers die de grens tussen feit en fictie laten vervagen – en dat klinkt bekend in onze tijd van desinformatie en nepnieuws. Net als nepnieuws draait het bij pseudo-veteranen om misleiden. Ook de verspreiders van nepnieuws zijn overtuigend in hun verhaal: ze creëren berichten die lijken op nieuws, maar het zijn verzinsels. Belangstelling en populariteit lijken de grootste drijfveer voor beiden. Online krijgt nepnieuws meer ‘clicks’, en in de fysieke wereld krijgt de pseudo-veteraan meer aandacht. Worden ze ontmaskerd? Dan duiken ze, zowel de verspreider van nepnieuws als de pseudo-veteraan, vaak gewoon weer op met een nieuw verhaal.
Kritisch blijven
De objecten in onze collectie van deze ene pseudo-veteraan vormen een tastbare herinnering aan dit opvallende fenomeen in deze eeuw – de reden waarom we dit verhaal bewust verzameld hebben. Ze tonen aan hoever sommige mensen willen gaan om deel uit te maken van een heldengeschiedenis.
De grootste les uit dit verhaal: blijf kritisch nadenken. Of het nu gaat om het vergaren van collectieobjecten of nieuws: het doen van achtergrond onderzoek en het gebruiken van betrouwbare bronnen zijn essentieel.
"Pseudo-veteranen stelen de eer en het respect van hen die het echt verdiend hebben." Mathieu Willemsen, conservator
