Lees voor

De naam van deze befaamde slag kan tamelijk verwarrend zijn. Zo vond de slag niet plaats te Waterloo en wordt hij vaak gebruikt om meerdere gebeurtenissen aan te duiden die tezamen het einde inluidden van de heerschappij van Napoleon. De eigenlijke Slag bij Waterloo vond plaats op zondag 18 juni en begon om 11.30 uur met een Franse aanval en eindigde rond 21.00 uur met de ineenstorting en vlucht van het Franse leger. De drie hoofdlegers die betrokken waren bij deze slag en bij het voor- en naspel, waren het Franse, een Anglo-Nederlands leger en een Pruisisch leger, die onder het opperbevel stonden van respectievelijk Napoleon, Wellington en Blücher. De prins van Oranje voerde een legerkorps aan van Wellington. De eerste gevechten begonnen al op 16 juni te Quatre-Bras, een gehucht op circa 14 kilometer afstand ten zuiden van het terrein waar op 18 juni de hoofdslag plaatsvond, waar de wegen Charleroi-Brussel (N5) en Nijvel-Namen (N93) elkaar kruisen. Dit treffen tussen het Anglo-Nederlandse leger en de Fransen, waarbij Nederlandse troepen een beslissende rol speelden, staat bekend als de slag bij Quatre-Bras. Op dezelfde dag vond de slag bij Ligny plaats, een gevecht tussen Franse en Pruisische troepen. Tezamen met de Slag bij Waterloo en vervolgens de achtervolging van het Franse leger en de veldtocht in en de bezetting van Frankijk, waarna Napoleon zich uiteindelijk pas op 15 juli 1815 overgeeft aan boord van het schip dat hem naar Sint-Helena brengt, worden deze gebeurtenissen ook wel aangeduid als de Veldtocht van 1815. Voor het Nederlandse leger eindigde deze veldtocht formeel pas in december, toen de mobilisatie werd opgeheven. Verder is de Honderd Dagen (les Cent-Jours) een bekend begrip, de periode waarin Napoleon terugkeerde in Frankrijk (1 maart 1815) tot de dag waarop de Franse troepen zich terugtrokken uit Parijs (7 juli 1815).

Een schoolplaat met als onderwerp 'De Prins van Oranje aan het hoofd van de Nationale Militie bij Quatre-Bras, 16 juni 1815'. Naar een tekening van Jan Hoynck van Papendrecht (1858-1933), uitgave J.B. Wolters, Groningen, circa 1911.

Terwijl de slagen bij Quatre-Bras en Ligny genoemd zijn naar de plaatsen waar deze werden uitgevochten, geldt dit niet voor de slag bij Waterloo. Deze slag vond namelijk in werkelijkheid plaats ten zuiden van Braine-l’Alleud (Eigenbrakel). Op de plek waar nu onder meer het Nederlandse Waterloomonument staat, de Leeuw van Waterloo of de Leeuwenheuvel. Deze locatie, waar de prins van Oranje gewond raakte, staat bekend als het Gehucht van de Leeuw en maakt deel uit van laatstgenoemde gemeente. Hoewel de afstand tussen het centrum van Waterloo en de Leeuwenheuvel ongeveer 5 kilometer is, beschouwen de meeste mensen, bewust of onbewust, het Gehucht van de Leeuw, waar een toeristische locatie is ontstaan, als Waterloo. De drie opperbevelhebbers Napoleon, Wellington en Blücher hadden aanvankelijk ieder hun eigen benaming voor de slag, maar de eerste en de laatste hebben het met hun slag bij Mont-Saint-Jean respectievelijk slag bij La Belle Alliance moeten afleggen tegen Wellingtons slag bij Waterloo, genoemd naar de plaats waar diens hoofdkwartier gevestigd was. Nu is hier het Wellingtonmuseum gevestigd, een van de belangrijkste musea te Waterloo en omgeving met betrekking tot de slag. Tegenover het museum staat de karakteristieke koepelkerk van Waterloo, waarin kort na de slag de eerste herdenkingsplaquettes voor gesneuvelde officieren werden aangebracht, onder meer voor Nederlandse officieren.

Tijdens de slag bij Waterloo ontstond ook een veldslag bij Waver of Wavre, circa 16 kilometer ten oosten van het Gehucht van de Leeuw, waar de Fransen de Pruisen aanvielen. De gevechten aldaar werden in de ochtend van 19 juni zelfs voortgezet, maar toen vanaf 10.00 uur duidelijk werd dat de geallieerden bij Waterloo een zege hadden behaald, kwamen de vijandelijkheden tot een einde.

Zowel Waterloo, Braine-l’Alleud, Ligny als Wavre, maakte tijdens de slag bij Waterloo deel uit van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, dat net was gevormd. Het Nederlands-Belgisch koninkrijk onder Willem i, vergelijkbaar met het grondgebied van de latere Benelux. Dit bleef zo tot de Belgische Opstand in 1830-1831, met een definitieve breuk in 1839. Zo ligt tegenwoordig een van de bekendste plaatsen uit de Nederlandse geschiedenis in het huidige België.

Op en om het slagveld van Waterloo staan verschillende gebouwen die voor, tijdens en na de slag een belangrijke rol speelden. Het bekendst zijn waarschijnlijk Hougoumont (ook wel Goumont genoemd) en La Haie-Sainte, grote ommuurde boerderijen waar hevig gevochten is, die beide goed te zien zijn vanaf de top van de Leeuwenheuvel. In de herberg La Belle Alliance vestigde Napoleon in de ochtend van 18 juni zijn hoofdkwartier en zou na de slag een ontmoeting hebben plaatsgevonden tussen Wellington en Blücher.

 

Bron: Louis Ph. Sloos, Onze Slag bij Waterloo. De beleving van de overwinning op Napoleon in Nederland (Nijmegen 2015).

Kaart van de Slag bij Waterloo van Willem Benjamin Craan (1776-1848), beter bekend als de 'kaart van Craan', die doorgaat als een van de beste kaarten van deze slag, getiteld: Plan du champ de bataille de Waterloo dit de la Belle-Alliance: victoire memorable remportée le 18 juin 1815 par les armées alliés sous les ordres de S.A. le Duc de Wellington et de S.A. le Prince Blücher de Wahlstadt sur l'Armée Francaise commandé par Napoléon (Brussel 1816).

Deel deze pagina