Bataafse vaandels: een zeldzame aanwinst
Het Nationaal Militair Museum heeft met behulp van de Stichting Vrienden Nationaal Militair Museum een viertal zeldzame Bataafse vaandels kunnen verwerven! De vaandels behoren tot verschillende bataljons uit de tijd van de Bataafse Republiek, specifiek uit de periode 1803-1805. Twee van de vier zijn in goede staat. De andere twee helaas niet. Deze zullen na een soort ‘legpuzzel’ meer geheimen over de oorsprong moeten blootgeven. Van de twee vaandels die in goede staat verkeren, weten we dat deze tot het 7e en 15e bataljon hebben behoord.
Vaandels, een eeuwenoude traditie
Een militair vaandel wordt van oudsher gevoerd op het slagveld: een eeuwenoude traditie die teruggaat naar de Oudheid. Een slagveld betekende over het algemeen chaos en desoriëntatie. Met de komst van buskruit kwamen daar nog eens grote rookwolken bij, zodra ermee geschoten werd. Het vaandel bood uitkomst: het stak boven alles uit waardoor je precies zag waar je eenheid zich bevond. Het vaandel bevond zich namelijk altijd in de buurt van de commandant. Het vaandel was dan ook een centraal punt voor een legereenheid.
Van seinfunctie tot traditievoorwerp
Het vaandel was niet alleen een oriëntatiepunt, maar vormde ook de ziel van een eenheid. De symbolen die erop werden aangebracht vertegenwoordigden de eigen eenheid en de staat waarvoor je streed: daar was je trots op! In de 19e eeuw werd de band tussen eenheid en vaandel verder versterkt door de vermelding van roemruchte krijgsverrichtingen op het doek. Tot op de dag van vandaag worden militairen beëdigd op het vaandel. Zij leggen hun eed af terwijl zij een hoek van het vaandel of de vaandelstok vasthouden. Dat schept meteen een band.
De Bataafse vaandels
De vaandels die zijn verworven door het museum komen uit de periode van de Bataafse Republiek (1795–1806): een republiek die werd gevormd na een roerige tijd en ook maar korte tijd heeft bestaan. Aan het einde van de 18e eeuw bestond er veel onrust in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Er was een strijd uitgebroken tussen de Prinsgezinden – de aanhangers van stadhouder Willem V – en de patriotten die zich tegen de stadhouder keerden en meer politieke inspraak eisten.
Uiteindelijk leidde dit in 1795 ertoe dat dankzij de patriotten, en met de steun van Frankrijk, het gezag van Willem V omverviel. Hij week uit naar Engeland. De daaropvolgende Bataafse Republiek werd gevormd met steun van Frankrijk en was volledig in de geest van de Franse Revolutie: een centraal bestuur en het leger op Franse wijze gereorganiseerd.
Deze nieuwe weg had grote gevolgen voor de uitvoering van vaandels. Ze moesten voldoen aan nauwgezette voorschriften. Voor het eerst kwam de naam van de eenheid op het vaandel te staan. Ook moest alles wat maar een beetje wees naar het Huis van Oranje verdwijnen. Het rood-wit-blauw, zoals ook in de Franse driekleur, kwam nu juist naar voren en zelfs de Franse (Frygische) muts.
De vroege vaandels werden voorzien van een arm met zwaard dat uit een wolk stak. Deze ‘Arm Gods’ symboliseerde de goddelijke bescherming die de eenheid genoot. Deze is ook te zien op één van de verworven vaandels.
Vanaf 1802 komt er een geheel nieuw model: het officiële wapen van de Bataafse Republiek wordt voortaan afgebeeld. Dit is een ovaal schild met zwaard en staf, een Frygische muts met de driekleur, een laurier- en eikentak. Eén van de verworven vaandels is zo’n nieuw model.
Nog eventjes geduld…
Voordat we de nieuwverworven vaandels tentoon kunnen stellen, moeten deze eerst een restauratie ondergaan. Houd onze kanalen goed in de gaten! Dan blijf jij als eerste op de hoogte van alle ontwikkelingen rondom deze prachtige stukken geschiedenis.
Stiekem geen geduld om te wachten? Je kunt ook nu al in onze vaste tentoonstelling een prachtig vaandel met eigen ogen bewonderen. In onze Schatkamer vind je een parel uit 1903, gemaakt in Biedermeierstijl: verfijnd en kostbaar.
"Militaire vaandels uit deze periode zijn zo zeldzaam, dat de aanschaf van alle vier gerechtvaardigd is." Paul van Brakel, conservator
