Oorlog in je hoofd
Onlangs presenteerde Kevin Clint Tjon-a-joe zijn boek in het Nationaal Militair Museum. Kevin is een Dutchbat III veteraan: hij was soldaat der eerste klasse in het derde Nederlandse VN-bataljon dat in 1995 de enclave Srebrenica in Bosnië moest bewaken. De val van Srebrenica op 11 juli dat jaar leidde uiteindelijk tot de grootste genocide in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Deze gebeurtenis heeft het leven van Kevin getekend.
PTSS
Kevin is drager van het Draaginsigne Gewonden: een Nederlands eerbetoon voor militairen en veteranen die tijdens oorlogsomstandigheden of vredesoperaties lichamelijk of psychisch letsel hebben opgelopen. Na de gebeurtenissen in 1995 probeerde Kevin, net als de andere veteranen, zijn weg in de maatschappij terug te vinden. Dat ging helaas niet goed. Hij kreeg de diagnose PTSS, een posttraumatische stressstoornis. Dit is een psychische aandoening die ontstaat nadat je een zeer schokkende, levensbedreigende of gewelddadige gebeurtenis hebt meegemaakt. Dankzij de nodige hulp en therapie gaat het gelukkig nu goed met hem. Belangrijk voor zijn herstel waren zijn vrouw Johanna, zijn geloof en de kunst.
Kunst als remedie
Voordat Kevin op 18-jarige leeftijd in dienst trad, studeerde hij aan het Nola Hatterman Instituut in Paramaribo. Hij volgde daar een opleiding in tekenen en schilderen. Hier legde hij de basis voor zijn latere werk als kunstenaar. Kevin heeft namelijk, om zijn ervaringen in Bosnië te verwerken, veel schilderijen en tekeningen gemaakt. Enkele van zijn werken bevinden zich tegenwoordig in onze collectie. Al in 1998, drie jaar na het drama in Bosnië, ontving het Nationaal Militair Museum (toen nog het Legermuseum in Delft) een schilderij van Kevin waarop de ramp in Srebrenica en vooral de machteloosheid van de VN-troepen – in het bijzonder de Dutchbat troepen – tot uiting komt. Dit schilderij maakt sindsdien deel uit van onze vaste collectie.
Verhalen om door te geven
In 2020 werd het verhaal van Kevin opnieuw onder de aandacht gebracht in het Nationaal Militair Museum. Naar aanleiding van de 25-jarige herdenking van de val van Srebrenica werd er een interview met hem afgenomen dat nu nog steeds te beluisteren en te bekijken is in themazaal 3 ‘Militaire Verhalen’. In het interview vertelt Kevin openhartig en indringend over wat hij gezien heeft tijdens de gruwelijkheden in de zomer van 1995. Ook haalt hij aan wat het met je doet als je dat soort verschrikkelijke dingen ziet met eigen ogen en je niet kunt ingrijpen.
Een levensverhaal
Recent heeft Kevin zijn levensverhaal opgetekend in een prachtig boek. Hij beschrijft daarin onder andere hoe hij na zijn vrijwillige uitzending naar Joegoslavië in 1992 als dienstplichtige in 1995 beroepsmilitair werd. Hij gaat in op zijn opleiding waarna hij werd geplaatst bij het eerste peloton van de Bravo Compagnie van het 13e bataljon van de Luchtmobiele Brigade en zijn uitzending met Dutchbat III naar Srebrenica. Heftige gebeurtenissen komen voorbij: de aanval op de Nederlandse observatieposten op 8 juli, de moord op 8.000 moslimmannen en de val van de enclave. Kevin doet van zijn waarnemingen in die dagen in zijn boek gedetailleerd verslag.
Kantje boord
Ook haalt Kevin verschillende situaties aan waarin het voor hem kantje boort was. Bijvoorbeeld toen zijn commandant per ongeluk een schot loste met zijn Glock 17 (semi-automatisch 9mm-pistool) bij de observatiepost Ecco. Een toevallige buigbeweging redde hem op het laatste moment. Bij observatiepost Hotel vlogen er kogels, afgevuurd in een hevig gevecht tussen Serviërs en moslims, op slechts enkele centimeters langs zijn oor. Hij dacht eerst dat het wespen waren, maar dook gelukkig net op tijd een grot in. Bij observatiepost Kilo, midden in een vuurgevecht met mortieren, rende hij het YPR-pantservoertuig uit op het verkeerde moment. Een kameraad trok hem terug naar binnen – seconden later zou hij zijn doorboord met granaatscherven. Dat hij drie keer aan de dood is ontsnapt, heeft hem gesterkt in zijn geloof.
Bijzonder aan het boek van Kevin is dat dit niet alleen een tekstueel verslag is van zijn herinneringen. Het is ook een catalogus van zijn kunstwerken. Een groot deel van zijn werk is afgedrukt in zijn boek. Met deze beelden heeft Kevin de oorlog in zijn hoofd als het ware vastgelegd. Dat deed hij om, zoals hij dat zelf zegt, ‘niet gek te worden, en te overleven’. Het meest trots is hij op een maquette: een getrouwe kopie op schaal van observatiepost Ecco: volgens Kevin de mooiste in de enclave, compleet met verlichting en sirene. Hij heeft er 13 jaar geduldig aan gebouwd. Hopelijk mogen we deze ooit een keer tentoonstellen in het museum!
“Hoe stop je een oorlog die nog steeds door je hoofd raast? Die vraag achtervolgde Kevin ruim dertig jaar. De meesten praten er niet over. Hij wel, in dit boek.” Alfred Staarman, Conservator
Het boek Unprovided (Dossier 690911659) van KCT telt 310 pagina’s en is voorzien van veel foto’s een documenten. Het is te bestellen via UNPROVIDED.nl.
