Militair museum verzeild in militaire operatie
Op donderdag 17 september 2026 is het 82 jaar geleden dat de Slag om Arnhem begon. De slag was onderdeel van operatie Market Garden, een van de grootste luchtlandingsoperaties ooit. Geallieerde troepen wilden de bruggen over de Maas, Waal en Rijn in handen krijgen voor een snelle opmars naar het hart van Nazi-Duitsland. Wist je dat de slag om Arnhem directe gevolgen heeft gehad voor de collectie van het Nationaal Militair Museum?
De slag om Arnhem
Op 17 september landen de luchtlandingstroepen ten westen van Arnhem. Het doel: de Rijnbrug in Arnhem bereiken en deze bezet houden totdat het grondleger is gearriveerd. De eerste dag verloopt goed. De weerstand van de Duitsers is niet groot omdat zij verrast zijn door de aanval. Dag twee is een ander verhaal. De Britten krijgen het zwaar omdat de Duitsers nu met man en macht terugvechten. Slechts 600 parachutisten weten de brug te bereiken, maar zij moeten zich na vier dagen overgeven aan de vijand.
De rest van de troepen zit vast in Oosterbeek, ten westen van Arnhem. Na negen dagen vechten blijkt dat het grondleger hen niet op tijd zal bereiken. Ze moeten zich terugtrekken over de Rijn en zichzelf in veiligheid brengen: operatie Berlijn gaat van start. Zoveel mogelijk benodigdheden worden verzameld om in de nacht van 25 op 26 september de rivier over te steken. Ook worden hevige beschietingen uitgevoerd op Duitse verdedigingsposities in de omgeving, in de hoop een succesvolle overtocht te garanderen. Een van die Duitse posities is kasteel Doorwerth, waar op dat moment het Nederlandsch Artillerie Museum is gehuisvest.
Kasteel Doorwerth
Sommigen weten misschien dat het Nationaal Militair Museum een samenvoeging is van het Legermuseum (Delft) en het Militaire Luchtvaartmuseum (Soesterberg). Maar, er was een tijd waarin de collectie van het Legermuseum te bewonderen was in de kasteelzalen van Doorwerth. Generaal F.A. Hoefer (1850-1938) kocht het kasteel in 1909 om daar zijn privéverzameling van militaire objecten toegankelijk te maken voor het publiek. Op 5 augustus 1913 opende prins Hendrik het museum en noemde dit het ‘Nederlandsch Artillerie Museum.’
Zo’n 31 jaar na de opening kreeg het museum, en de collectie, het zwaar te voorduren. Het kasteel werd zo goed als verwoest door geschutvuur en brand. Kijk maar eens naar de voor-en-na-foto’s!
Een deel van Hoefer’s collectie is toen voorgoed verloren gegaan.
Na de oorlog is het museum verhuisd naar Leiden en later naar Delft (Legermuseum). Tegenwoordig maken de objecten deel uit van de collectie van het Nationaal Militair Museum.
Objecten met nieuwe verhalen
De objecten die de slag bij Arnhem hebben ‘overleefd’ vertellen in het huidige museum niet één, maar twee bijzondere verhalen. Bijvoorbeeld op het kanon 24 cm ijzer. Eind 19e eeuw werd dit gigantische gevaarte nog gebruikt voor de kustverdediging. Het stond toen in Willemstad (Noord-Brabant). Daarna heeft het als museumstuk in Doorwerth inslagen van granaatscherven opgelopen.
Wil je hem van dichtbij bekijken? Je kunt ‘m vinden op de begane grond in de vaste collectie (Arsenaal).
Meer weten over het kanon zelf?
Conservator b.d. Paul heeft alle spannende details voor je! Lees hier verder: Het grootste kanon in ons museum
